Бэйэни эбии үлэнэн хаччыныы, тус дьарыктаах буолуу кэнники сылларга үксээн иһэр. Бу эрэсиим ордук репетитордарга, дьиэҕэ олорон ас астааччыларга, тыҥырах оҥорооччуларга, сирэй-харах кырааскалааччыларга, кыбартыыра уларсааччыларга, массыынанан дьону тиэйээччилэргэ, таһаҕас таһааччыларга, хаартыскаҕа түһэрээччилэргэ, видеоҕа устааччыларга, тэрээһиннэри ыытааччыларга, дьиэни өрөмүөннээччилэргэ уо.д.а. табыгастаах. Ол эрээри саҕалаан баран ылсыбыт дьыалатын туох эрэ төрүөтүнэн тохтотон кэбиһээччи эмиэ үгүс. Саҕалаабыт дьарыгы ылсан хаһыс да сылын ситиһиилээхтик үлэлии-хамныы олорор дьон холобурдара биһигини үөрдэр.
Кини араас минньигэс тортары, капкейкалары астаан атыылыыр. Дьарыктаммыта хас да сыл буолла. Абый улууһугар биллэр тортофея буола оҕуста. Бэйэ дьарыктаах буолуута, идэҕин таба тайаныы – дьол. Хаһыаппыт бүгүҥҥү дьоруойа – Белай Гора гимназиятын физкультураҕа учуутала Екатерина Николаевна Черемкина.
Кини Дьөһөгөй сылыгар төрөөбүтэ. Кыра эрдэҕиттэн олорон турбат үлэһит киһи. 6-с кылааһы бүтэриэҕиттэн сыл аайы сайынын үүт сыаҕар үлэлиирэ. 2 сыл маҕаһыыҥҥа муоста сууйбута. Ити кэмҥэ Наталья, Римма Корякиналары кытта эн-мин дэһэн, бэркэ тапсан үлэлээбитэ. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, 2006 сылтан, үлэ киниискэлэммитэ.
Оскуола кэнниттэн Фадеев аатынан финансовай экономическай колледжка үөрэнэн, 2010 с. бухгалтер идэтин ылбыта. Төрөөбүт нэһилиэгэр Муҥурдаах СХПК-гар бухгалтерынан үлэтин саҕалаабыта. Онтон оскуолаҕа куруһуок салайааччытынан үлэлээбитэ. Ити кэмҥэ Гоголев аатынан Дьокуускайдааҕы педколледжка 3 сыл кэтэхтэн үөрэнэн, кыһыл дипломунан 2016 с. бүтэрбитэ. Ол кэннэ 2017 с. ЧИФКИС-ка кэтэхтэн үөрэнэн, 2021 с. бүтэрбитэ.
Дууһа сытар дьарыга – ситиһии төрдө
– 2021 сыл күһүнүттэн (бастаан Белай Гораҕа көһөн кэлэн) оҕолору дьүһүннэринэн да үчүгэйдик билбэккэ үөрэх дьылын түмүктээбиппит. Ковид ыарыытын тутула ааһа илик кэмэ этэ. Ол иһин “тугунан дьарыктанабын?” диэн боппуруос турбута. Ити кэмҥэ дьүөгэм рекламалаан, Мария Столярчикка торт астааһыныгар онлайн үөрэммитим.
Бастаан дьиэбитигэр бэйэбит оҥорон көрөр этибит. Сонно атыылаан барбытым. Суоттуурга, инникини былаанныырга бухгалтер идэм улахан көмө буолар. (Оттон бу идэҕэ үөрэнэ сылдьан кыра эрдэхпинэ үүт сыаҕар, маҕаһыыҥҥа үлэлээбитим көмө буолла диэччибин). Сыл аҥаарын былааннаан, ыйааһынынан туһанан, суоттаан, барытын эрдэттэн толкуйдуохха наада. Билигин, х-р, контейнерынан аҕалтарарбар төһөнү ыларбын барытын суоттаммытым. Ыарахан ыйааһыннаах упаковкалары, шоколадтары оннук ылабыт. Онтон суол сабыллыан иннинэ сайыҥҥыбын суоттанан эмиэ эрдэ ылынабыт.
Күҥҥэ элбээтэҕинэ, атыҥҥа аралдьыйбатахха, 5 устууканы оҥоруохха сөп. Бу торт киэргэтиитэ хайдах буоларыттан эмиэ тутулуктаах. Сакаас син киирэр. Ортотунан диэххэ сеп. Элбэх да, аҕыйах да буолбатах. Саҥа дьылга, дьахталлар, эр дьон, ийэ, аҕа, оҕо күннэригэр, бырааһынньыктарга, биллэн турар, элбиир. Төрөөбүт күннэргэ бастайааннай сакаастыыр дьоннордоохпун. Суол баарына Уолбуттан, Абыйтан эмиэ сакаас киирэр.
“Плати налоги, спи спокойно” диэн принцибинэн самозанятай буолбутум. Саҥа дьыл саҕана дьон каартатын блокируйдаабыттарын кэннэ самозанятость туһунан дэлби ыйыталаһан эмиэ үөрэппитим. Билигин квитанция, чек биэриэхпин, тэрилтэлэри кытта үлэлиэхпин сөп. Хас ый аайы отчуоттуубун. Телефоҥҥа приложение баара абырыыр. Тортпун атыыластылар да, онно киллэрэн кэбиһэбин. Чектэрин электронкаларыгар ыытабын, бэйэлэрэ распечаткалыыллар. Куар-кодунан да төлүөхтэрнн сөп.
Аспар барыта сибиэһэйи ылабын, куораттан аҕалтарабын эбэтэр Белайга кэллэҕинэ ылыахпын эмиэ сөп. Минуска барбат гына суоттана сатыыбын. Ол эрээри, сороҕор, х-р, сыана эмискэ үрдээтэҕинэ өр соҕус +ка сатаан тахсыбат буолан хаалбыт түгэннэр эмиэ баар буолаллар. Кэлин Юлия Шапранҥа эмиэ онлайн үөрэммитим. Элбэхтэ үөрэниэххэ наада. Атын кондитердары кытта сибээскэ бастайааннай баарбын.
Барытын сурунан, бэлиэтэнэн иһэр олус көмөлөөх. Оскуолам дневнигэ билигин да көмөлөһөр. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан дневнигы үчүгэйдик толоро, оҕолорго толорторо үөрэтиэххэ наада. Ол кэлин олоххор туһалыыр, бэрээдэктиир эбит. “Тугу гынаргын, утуйаргын, тураргын кытта сурунан ис, оччоҕо дьиссипилиниилээх буолаҕын, элбэх үлэни толороҕун” диэн учууталым этэрин куруутун саныыбын. Ол олохпор наһаа туһалаата.
Сөптөөх идэни талбыппын
Физкультура учууталынан үлэлээбитим 10 сыл буолла.Бэйэбэр сөптөөх идэни талбыппын. Идэбин сөбүлүүбүн. Бэйэбэр барсар. Бастаан саҕалыырбар ыарырҕатар буоллахпына, билигин оҕолору кытта үлэлиирбин сөбүлүүр буолбуппун. Оҕолор да сысталлар. Муҥурдаахтан бастакы үөрэнээччилэрим оскуола кэнниттэн сонно волейболга сылдьыбыттара. Марик Зырянов, Саша Томский, Назар Слепцов. Ити оҕолортон Марик волейболлуур, теннистыыр билигин даҕаны, онтон үөрэбин эрэ. Кыргыттартан София Зыряновалыын, Арина Старостиналыын куруутун билсэбин.
Кэнники үөрэнээччилэрбиттэн Белай Гораттан Ангелина Черемкина билигин ЯПК физкультурнайыгар үөрэнэ сылдьар.
Оҕолорум араас таһымнаах НПК-ҕа кытталлар. Маҥнайгы, иккис истиэпэннээх диполомант буолаллар. Оҕолорбуттан саамай Куликова Вика быйылгы ситиһиитин бэлиэтиэхпин баҕарабын.
Бэйэм спортивнай күрэхтэргэ кыахпынан кыттабын. Былырыын Чокурдаахха баран кэлбиппит, ол иннинэ Муомаҕа, быйыл Сыаҥааннаах 100 сылыгар анаммыт спартакиадаҕа кытынныбыт.
8 кылааска кылаас салайааччытынан үлэлиибин. 24 оҕолоохпун. Кылаастаах итнэриэһинэй. Төрөөбүт күннэри ылабыт, бырааһынньыктарга фотосессиялыыбыт. Кылаас иһинэн үлэ хаһан баҕарар элбэх буолар. Аҥаардас дьаарбаҥка туспа кэпсээн. Төрөппүттэрим көмөлөрө үгүс.
Спорт — бэйэ сайдарыгар
Белай Гораҕа кэлэн баран, 2022 сылтан 2024 сылга дылы, тохтуу-тохтуу да буоллар фитнес группа арыйан үлэлэппитим. Бастаан “Bodyline”-нарга үөрэнэн тренер корочкатын ылбытым.
Фитнеска сылдьыы сыала араас буолар. Сорохтор ыраарылар, сорохтор бэйэни көрүнүүгэ, бастайааннай тонуска наадыйан сылдьаллар. Ону дириҥэттэххэ күннээҕи олоҕуҥ тутула, аһылыгыҥ, утуйарыҥ барыта киирэр. Төһөнөн эрдэ саҕалыыгын да, соччонон үчүгэй. Бэйэҕин мотивациялыыгын.
Куруутун үчүгэй, спортивнай турукка сылдьыы киһиттэн диссипилиинэни ирдиир.
Сахалыы оонньуулар
Билигин сахалыы остуол оонньуутун интэриэһиргээн эрэбин. Оҕолору хаамыскаҕа, хабылыкка дьарыктыыбын. Ол инниттэн куоракка бара сылдьан “Модун”-ҥа үөрэммитим. Тренер-үөрэтээччи наһаа үчүгэйдик быһааран, оҕолор хайдах оонньуулларын көрдөрбүтэ. Ханнык матырыйааллаахтарын көрөн, брошюраларын атыыласпытым. Оонньууга анаан остуол сирэйин булуммутум. Атахтарын кэргэним оҥотторон биэрбитэ. Барыта анал үрдүктээх, быраабыланан оҥоһуллубут остуол буолуохтаах.
Билигин 6 оҕо үчүгэйдик оонньуур буолла. Иллэрээ сыл, улууска аан бастакы күрэххэ бары ситиһиилэммиттэрэ. Онтон кынаттанан, анал туспа дьарык наадатын өйдөөн, хамсаныы барбыта.
Аны билигин координацияны, тулууру сайыннарар “Хомуур” диэн сахалыы олус үчүгэй оонньуу баар буолбут. Бириэмэҕэ кубиктары хомуйан күрэхтэһэллэр. Ону оскуолам администрациятыгар быһааран көрдөспүппэр булан аҕалтарбыттара. Билигин онон оҕолор сөбүлээн күрэхтэһэллэр.
Дьиэ кэргэнэ
Кэргэнэ Эдуард Вячеславович Черемкин нефтебазаҕа материальнай бухгаалтыр. “Кэргэним дьиэҕэ-уокка олус көмөлөөх. Хойутаан кэлэрбэр ас кытта бэлэм буолар. Уонна ийэм аттыбар баар буолан, сүбэтэ-көмөтө баһаам”, – диэн чугас дьонугар махтанар.
Кыыһа Айгуля 7-с кылааһы бүтэрдэ. Ийэтин курдук спортсменка бастыҥа. Игровойга (волейболга, баскетболга) ыыта сатыырын сөбүлээбэккэ, маска көспүт. “Манна Альберт Слепцов олус үчүгэйдик дьарыктыыр этэ. 5-с кылааска үөрэнэ сылдьан улууска 2 миэстэ буолбуттара. Билигин Хаҥаласка олорор, үөрэнэр. Онно республиканскай күрэхтэргэ хаста да ситиһиилэнэн турар. Улууһугар 60 киилэҕэ куруутун бастыыр. Элбэх сиргэ, күрэххэ сылдьан үөрэннэ”, – диэн ситэрэр.
Катя оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан саамай ыарырҕатар предметэ ахсаан этэ. Ол эрээри билигин учууталлара: “Баҕалаах маска ыттар диэн Катюша Стручкованы этиэххэ сөп. Бэйэтин ис баҕатынан, эбии дьарыктанан, сатаабатын да сатыыр буолан, өссө финансист идэлэнэн, киһибит өссө атынынан буһан-хатан турда”, – диэн астына бэлиэтииллэр.
Екатеринаҕа баҕарабыт булгуруйбат дьулууру, тахсыыны, табыллыыны. Ситиһии сиэттиһэн кэлэ турдун.